Maagband

Wat is een maagband?

Een verstelbare maagband is een hol siliconen bandje dat tijdens een kijkoperatie rond het bovenste deel van de maag wordt aangebracht. Boven de band ontstaat een kleine maagpouch, ook wel voormaag genoemd. Het voedsel komt eerst in deze kleine ruimte en gaat vervolgens via een nauwe doorgang naar de rest van de maag.

De maagband is een zogenoemde restrictieve bariatrische ingreep. De behandeling beperkt vooral de hoeveelheid vaste voeding die u op één moment kunt eten. Er wordt geen deel van de maag verwijderd en er wordt geen darm omgeleid. De normale route van de spijsvertering blijft daardoor bestaan. De hormonale en metabole effecten zijn echter beperkter dan bij een gastric sleeve of gastric bypass.

De termen maagband, maagbandje en maagring worden in de praktijk door elkaar gebruikt. In Engelstalige informatie ziet u vaak adjustable gastric band, laparoscopic adjustable gastric band of de afkorting LAGB.

Wordt een maagband nog geplaatst in Nederland?

De maagband wordt in Nederland niet meer als standaardoperatie voor de behandeling van obesitas beschouwd. In de landelijke richtlijn voor chirurgische behandeling van obesitas is de maagband daarom niet meer opgenomen als vergelijkende standaardoperatie. De ingreep kan in uitzonderlijke situaties nog ter sprake komen, maar meestal worden andere behandelingen besproken.

Daar zijn verschillende redenen voor:

• het gewichtsverlies is gemiddeld minder groot en verloopt langzamer dan bij modernere operaties;
• het effect op diabetes type 2 en andere stofwisselingsproblemen is beperkter;
• de band vraagt herhaalde controles en aanpassingen;
• er blijft permanent een lichaamsvreemd hulpmiddel aanwezig;
• jaren na de operatie kunnen alsnog problemen ontstaan;
• relatief veel patiënten hebben uiteindelijk een nieuwe operatie nodig om de band te corrigeren, te verwijderen of om te zetten.

Voor mensen die nu voor het eerst een bariatrische operatie overwegen, worden doorgaans een gastric sleeve, gastric bypass of mini gastric bypass besproken. Welke behandeling het beste past, hangt onder meer af van uw BMI, gezondheid, eetpatroon, medicatie, eventuele refluxklachten en eerdere operaties. De keuze wordt altijd gemaakt na een multidisciplinaire screening.

Hoe werkt een verstelbare maagband?

Aan de binnenzijde van de maagband zit een opblaasbaar gedeelte. Dit is met een dun slangetje verbonden aan een klein reservoir dat onder de huid van de buikwand wordt geplaatst. Een bevoegde zorgverlener kan het reservoir met een speciale naald aanprikken en steriele vloeistof toevoegen of verwijderen.

Door vloeistof toe te voegen wordt de opening tussen de voormaag en de rest van de maag kleiner. Door vloeistof te verwijderen wordt de doorgang ruimer. Het doel is niet om de band zo strak mogelijk te zetten. De juiste afstelling moet voldoende verzadiging ondersteunen zonder dat eten blijft steken of u last krijgt van reflux, pijn, slikproblemen of braken.

Een maagband remt vooral vaste voeding. Calorierijke dranken, alcohol, ijs, chocolade en andere zachte of vloeibare producten kunnen relatief gemakkelijk door de opening gaan. Een strakke band garandeert daarom geen gewichtsverlies. Voedingskeuzes, beweging, begeleiding en regelmatige controle blijven bepalend voor het resultaat.

Wanneer wordt een maagband bijgevuld of losser gezet?

Na de oorspronkelijke operatie werd de band meestal in meerdere stappen afgesteld. Een aanpassing kon worden overwogen wanneer iemand weinig verzadiging ervoer en onvoldoende afviel, maar ook wanneer de band juist te strak stond.

Klachten zoals veelvuldig braken, eten dat blijft steken, nachtelijke reflux, pijn achter het borstbeen of moeite met drinken kunnen redenen zijn om de band te controleren en eventueel tijdelijk leger te maken.

Laat een maagband uitsluitend beoordelen en aanpassen door een gespecialiseerd behandelteam. Zelf uitstellen, klachten proberen te omzeilen met alleen vloeibare voeding of steeds kleinere hoeveelheden drinken kan leiden tot uitdroging, tekorten en vertraging van noodzakelijke diagnostiek.

Hoe verloopt een maagbandoperatie?

Het plaatsen van een maagband gebeurt onder algehele narcose en meestal via een laparoscopische kijkoperatie. Via enkele kleine openingen in de buikwand brengt de chirurg een camera en instrumenten in. De band wordt rond het bovenste deel van de maag gelegd en vastgezet. Daarna worden het slangetje en het reservoir onder de huid geplaatst.

Omdat de maag niet wordt doorgesneden en de darmen niet worden omgeleid, was de operatie technisch minder ingrijpend dan veel andere bariatrische ingrepen. De ziekenhuisopname was doorgaans kort. Afhankelijk van de patiënt en het beleid van het ziekenhuis kon ontslag dezelfde dag of na één nacht volgen.

Ook na een relatief korte operatie blijven narcose, bloeding, infectie, trombose en beschadiging van omliggende organen mogelijke risico’s.

De maagband kan later worden verwijderd, maar ‘verwijderbaar’ betekent niet dat de behandeling zonder gevolgen volledig kan worden teruggedraaid. Rond de band kan littekenweefsel ontstaan en voor het verwijderen is opnieuw een operatie nodig.

Voordelen en nadelen van een maagband

Voordelen van een maagband

De redenen waarom in het verleden vaak voor een verstelbare maagband werd gekozen, zijn begrijpelijk:

• de maag en dunne darm worden niet doorgesneden of omgeleid;
• de band kan zonder een grote buikoperatie worden aangepast;
• het reservoir maakt afstellen mogelijk zonder een nieuwe operatie;
• de eerste opname en het herstel zijn vaak relatief kort;
• de band kan, wanneer dat nodig is, operatief worden verwijderd;
• de kans op tekorten door verminderde opname is lager dan na een darmomleiding.

Deze voordelen hebben vooral betrekking op de oorspronkelijke ingreep en de eerste herstelperiode. Voor een goede keuze moeten ze altijd worden afgewogen tegen de resultaten en complicaties op langere termijn.

Nadelen van een maagband

De belangrijkste nadelen worden vaak pas in de jaren na de plaatsing zichtbaar:

• gemiddeld minder en langzamer gewichtsverlies dan bij een gastric sleeve of gastric bypass;
• een beperkte hormonale en metabole werking;
• herhaalde afspraken voor controle en afstelling;
• blijvend lichaamsvreemd materiaal rond de maag;
• kans op voedselintolerantie, reflux, slikproblemen en herhaald braken;
• problemen met de band, maagpouch, slokdarm, het slangetje of reservoir;
• onvoldoende gewichtsverlies of opnieuw aankomen;
• een relatief grote kans dat later een herstel- of verwijderingsoperatie nodig is.

Een maagband vraagt bovendien veel aandacht voor de structuur van voeding. Wie gezonde vaste producten moeilijk kan verdragen, maar vloeibare calorieën wel gemakkelijk kan innemen, kan ondanks een strakke band onvoldoende afvallen of weer aankomen.

Dit is geen kwestie van ‘falen’, maar een signaal dat de werking van de band en het complete behandelplan opnieuw moeten worden beoordeeld.

Hoeveel kunt u afvallen met een maagband?

Het resultaat verschilt sterk per persoon. In oudere onderzoeken en patiëntseries wordt bij een goed functionerende maagband vaak een verlies van ongeveer 40 tot 50 procent van het overtollige gewicht genoemd. Dit is niet hetzelfde als 40 tot 50 procent van uw totale lichaamsgewicht.

Een voorbeeld maakt het verschil duidelijk. Heeft iemand volgens de gebruikte rekenmethode 50 kilogram overgewicht, dan betekent 40 tot 50 procent verlies van overtollig gewicht een gewichtsverlies van ongeveer 20 tot 25 kilogram. Het is een rekenvoorbeeld en geen persoonlijke voorspelling.

Het uiteindelijke resultaat hangt onder andere samen met:

• het gewicht en de gezondheid bij de start;
• het eet- en drinkpatroon;
• lichamelijke activiteit en behoud van spiermassa;
• de afstelling en technische toestand van de band;
• regelmatige controles en diëtistische begeleiding;
• klachten of complicaties;
• de tijd die sinds de operatie is verstreken.

Vergelijk percentages alleen wanneer dezelfde meetmethode wordt gebruikt. ‘Percentage overtollig gewichtsverlies’ en ‘percentage totaal gewichtsverlies’ zijn verschillende uitkomsten. Vraag het behandelteam daarom welke maat bij uw persoonlijke prognose wordt gebruikt.

Herstel, eten en nazorg met een maagband

Na het plaatsen of aanpassen van een maagband moet voeding geleidelijk worden opgebouwd volgens het schema van het behandelteam. In de eerste fase is de voeding vaak vloeibaar of zacht. Daarna wordt stap voor stap overgegaan op vaste voeding.

Belangrijke principes zijn:

• neem kleine happen en eet rustig;
• kauw zorgvuldig voordat u doorslikt;
• stop bij het eerste duidelijke verzadigingsgevoel;
• neem de tijd voor een maaltijd;
• drink voldoende, maar volg het advies over drinken rond de maaltijd;
• kies zo veel mogelijk volwaardige voeding met voldoende eiwitten;
• bespreek terugkerende intolerantie voor bepaalde producten met de diëtist;
• gebruik vitamines of andere supplementen volgens het persoonlijke advies van het behandelteam.

Herhaald braken hoort niet bij een goed functionerende maagband. Het kan wijzen op te snel eten, onvoldoende kauwen, een te strakke afstelling, voedsel dat vastzit, verschuiving van de band of een ander technisch probleem. Neem bij terugkerende klachten contact op in plaats van uw eetpatroon steeds verder te beperken.

Nazorg en leefstijl blijven noodzakelijk

Een maagband is een hulpmiddel en geen zelfstandige oplossing voor obesitas. Ook na de operatie blijven gezonde voeding, voldoende beweging, slaap, mentale gezondheid en het leren herkennen van eetgedrag belangrijk.

Begeleiding door een diëtist, psycholoog, fysiotherapeut, verpleegkundige en arts kan helpen om veranderingen vol te houden. Lees ook het uitgebreide voedingsadvies na een bariatrische operatie.

Omdat de maag en darmen niet worden omgeleid, is de kans op opnameproblemen kleiner dan na een bypass. Toch kunnen tekorten ontstaan wanneer iemand langdurig zeer weinig of eenzijdig eet, vaak braakt of gezonde vaste voeding niet verdraagt. Bloedonderzoek en suppletie kunnen daarom ook bij een maagband nodig zijn.

Heeft u jaren geleden elders of in het buitenland een maagband gekregen en geen structurele nazorg meer? Wacht dan niet op ernstige klachten. Een gespecialiseerd bariatrisch team kan beoordelen of de band nog goed functioneert en welke controles passend zijn.

Mogelijke complicaties van een maagband

Iedere operatie brengt risico’s met zich mee. Bij een maagband wordt onderscheid gemaakt tussen algemene operatierisico’s, vroege problemen rond de ingreep en late complicaties die maanden of jaren later kunnen ontstaan.

Algemene en vroege complicaties

Mogelijke vroege complicaties zijn onder meer een bloeding, wondinfectie, trombose of longembolie, reactie op de narcose, beschadiging van de maag of omliggende organen en een te nauwe doorgang.

Het persoonlijke risico hangt af van onder andere leeftijd, BMI, conditie, roken, eerdere operaties en bijkomende aandoeningen. Een algemeen percentage is daarom geen vervanging voor een individuele risicobespreking.

Braken, slikproblemen of voedselpassageproblemen

Wanneer de opening te nauw is of voeding onvoldoende is fijngemaakt, kan voedsel moeilijk passeren. Dit kan een drukkend gevoel achter het borstbeen, speekselvloed, oprispingen, misselijkheid of braken veroorzaken. Aanhoudend braken kan leiden tot uitdroging, schade aan de slokdarm of maag en tekorten.

Slippage of verschuiving van de maagband

Bij slippage verschuift de band of glijdt een deel van de maag door de band. Hierdoor kan de maagpouch groter worden en kan de doorgang gedeeltelijk of volledig blokkeren.

Klachten kunnen bestaan uit pijn boven in de buik, reflux, plotselinge voedselintolerantie en aanhoudend braken. Snelle beoordeling is belangrijk omdat de doorbloeding van een deel van de maag in ernstige gevallen in gevaar kan komen.

Verwijding van de maagpouch of slokdarm

Langdurige druk boven een te strakke band kan de maagpouch of slokdarm verwijden. Hierdoor kunnen slikproblemen, nachtelijke reflux, hoesten, pijn en terugstromen van voedsel ontstaan. Soms verbetert dit na het leger maken van de band. In andere situaties is verwijdering of revisie nodig.

Erosie of ingroei van de band

De maagband kan langzaam in de maagwand ingroeien. Dit wordt erosie genoemd. Mogelijke signalen zijn pijn, verlies van het eerder ervaren effect, een infectie rond het reservoir, onverklaarde koorts of bloedverlies.

Erosie kan ook lange tijd weinig duidelijke klachten geven. Bij een vermoeden kan onder meer een gastroscopie nodig zijn.

Problemen met het reservoir of slangetje

Het reservoir kan draaien, verplaatsen, geïnfecteerd raken of moeilijk aan te prikken zijn. Ook kan vloeistof lekken uit de band, het slangetje of de aansluiting.

Daardoor verdwijnt de afstelling en neemt het verzadigende effect af. Onderzoek moet uitwijzen welk onderdeel het probleem veroorzaakt en of herstel of verwijdering nodig is.

Reflux en ontsteking van de slokdarm

Een te nauwe doorgang of verstoorde voedselpassage kan brandend maagzuur, terugstromen van voedsel en irritatie van de slokdarm veroorzaken. Nieuwe of toenemende nachtelijke reflux, hoesten of verslikken verdient medische beoordeling.

Onvoldoende gewichtsverlies of gewichtstoename

Sommige mensen vallen minder af dan verwacht of komen na enkele jaren weer aan. Mogelijke oorzaken zijn veranderingen in eetgedrag, calorierijke dranken of zachte voeding, een te ruime band, lekkage, uitrekking van de pouch of een beperkte werking van de behandeling.

De oorzaak moet zonder oordeel en systematisch worden onderzocht voordat een nieuwe behandeling wordt gekozen.

Klachten van een maagband na 10, 15 of 20 jaar

Ook een maagband die jarenlang weinig problemen gaf, kan later klachten veroorzaken. Alleen de leeftijd van de band is niet automatisch een reden om deze te verwijderen.

Wel is het verstandig om terugkerend braken, reflux, slikproblemen, pijn, infecties, gewichtsverlies dat doorschiet, onvoldoende resultaat of gewichtstoename te laten onderzoeken.

Afhankelijk van de klachten kan het onderzoek bestaan uit een gesprek over het gewichts- en klachtenverloop, lichamelijk onderzoek, controle van het reservoir, beeldvorming met contrast en/of een gastroscopie.

Op basis daarvan wordt besproken of afstellen, tijdelijk leegmaken, repareren, verwijderen of revisie de beste optie is.

Maagband verwijderen

Een maagband kan worden verwijderd wanneer deze onvoldoende werkt of klachten en complicaties veroorzaakt. Veelvoorkomende redenen zijn:

• herhaald braken of blijvende slikproblemen;
• slippage, pouchverwijding of verwijding van de slokdarm;
• erosie van de band in de maagwand;
• infectie of lekkage van het systeem;
• ernstige reflux of pijn;
• onvoldoende gewichtsverlies of duidelijke gewichtstoename;
• een wens tot omzetting naar een andere bariatrische operatie.

Bij een verwijderingsoperatie haalt de chirurg de band, het slangetje en het reservoir weg. Vaak kan dit via een kijkoperatie. De technische moeilijkheid hangt onder andere af van littekenweefsel, verklevingen, erosie en eerdere buikoperaties.

Het verwijderen van de band kan als afzonderlijke operatie plaatsvinden of worden gecombineerd met een andere bariatrische ingreep. Soms is een operatie in twee stappen veiliger, bijvoorbeeld wanneer de maag eerst moet herstellen van ontsteking, erosie of uitgebreide littekenvorming.

De chirurg bepaalt dit op basis van onderzoek en de situatie tijdens de operatie.

Van maagband naar gastric bypass of andere revisie

Wanneer de maagband niet meer voldoet, kan revisie- of redochirurgie worden besproken. Daarbij wordt de eerdere bariatrische operatie hersteld of omgezet.

Een veelbesproken mogelijkheid is het verwijderen van de maagband en het aanleggen van een gastric bypass. In sommige situaties kan een gastric sleeve of een andere behandeling worden overwogen.

De beste keuze hangt af van onder meer:

• de reden waarom de maagband niet meer voldoet;
• aanwezigheid van reflux, slokdarmverwijding of erosie;
• BMI, gewichtsverloop en gewenste gezondheidswinst;
• diabetes type 2 en andere aandoeningen;
• eetpatroon en medicatiegebruik;
• littekenweefsel en eerdere buikoperaties;
• de vraag of één operatie of een tweestapsbehandeling het veiligst is.

Na alleen verwijderen van de maagband kan opnieuw gewichtstoename ontstaan, omdat de mechanische beperking verdwijnt. Daarom hoort bij de beslissing ook een plan voor voeding, leefstijl, nazorg en eventuele aanvullende behandeling.

Maagband, gastric sleeve of gastric bypass?

De behandelingen verschillen niet alleen in techniek, maar ook in werking, resultaten en nazorg.

Deze vergelijking is algemeen. Er bestaat geen operatie die voor iedereen het beste is. Een gastric bypass kan bijvoorbeeld om andere redenen worden overwogen dan een gastric sleeve.

Ook een mini gastric bypass heeft een eigen werking en risicoprofiel. Het multidisciplinaire team bespreekt welke optie medisch en praktisch het beste bij uw situatie aansluit.

Kosten en vergoeding van een maagband of revisieoperatie

Omdat een nieuwe maagband in Nederland geen standaardbehandeling meer is, is de vraag ‘Wat kost een maagband?’ niet los te beantwoorden met één betrouwbaar bedrag.

Bij een medisch geïndiceerde bariatrische behandeling hangt vergoeding af van de ingreep, de indicatie, de zorgverzekeraar, contractering en het doorlopen van de vereiste screening.

Voor volwassenen kan bariatrische chirurgie vanuit het basispakket onder voorwaarden worden vergoed bij een BMI van 40 of hoger, bij een BMI van 35 of hoger in combinatie met een obesitasgerelateerde aandoening en bij diabetes type 2 vanaf een BMI van 30.

De uiteindelijke indicatie wordt door het behandelteam gesteld. Het eigen risico en de polisvoorwaarden blijven van toepassing.

Of het verwijderen van een bestaande maagband of een revisieoperatie wordt vergoed, hangt af van de medische noodzaak en de voorwaarden van uw verzekeraar. Lees meer over zorgverzekering en vergoeding of neem vooraf contact op met uw verzekeraar.

Ervaringen met een maagband: wat zeggen ze wel en niet?

Persoonlijke ervaringen met een maagband lopen sterk uiteen. Sommige mensen bereikten jarenlang een stabiel lager gewicht, terwijl anderen te maken kregen met braken, voedselintolerantie, reflux, technische problemen of opnieuw aankomen.

Ervaringsverhalen kunnen helpen om praktische vragen te herkennen, maar voorspellen niet hoe een behandeling bij u zal verlopen.

Bespreek bij uw oriëntatie daarom niet alleen succesverhalen, maar vraag ook naar:

• de verwachte gezondheidswinst en het gebruikte meetcriterium;
• alternatieven voor een maagband;
• benodigde controles en bereikbaarheid bij klachten;
• mogelijke langetermijncomplicaties;
• de kans op en aanpak van een heroperatie;
• het plan wanneer het gewichtsverlies tegenvalt;
• nazorg wanneer de oorspronkelijke operatie elders of in het buitenland plaatsvond.

Veelgestelde vragen over de maagband